Küçük Yanıklarda İlk Bakım Nasıl Yapılır, Yanık Nasıl İyileşir?

Yanığın Derecesi Nasıl Anlaşılır?

Yanıklar, deride ne kadar derine ulaştıklarına göre derecelendirilir. Birinci derece yanıkta yalnızca derinin en üst tabakası etkilenir; cilt kızarır, acır ama su toplamaz. İkinci derece yanıkta hasar daha derindir ve genellikle içi sıvı dolu kabarcıklar oluşur.

Üçüncü derece yanıklarda derinin tüm katmanları zarar görür; cilt beyaz, kahverengi ya da kömürleşmiş görünebilir ve sinirler hasar gördüğü için ağrı az hissedilebilir. Az ağrı yapması yanığın hafif olduğu anlamına gelmez. Aşağıdaki tablo dereceleri genel hatlarıyla özetler; yanığın derinliğini kesin olarak bir hekim değerlendirmelidir.

Bilgilendirme amaçlıdır. Yanığın derecesi ve tedavisi hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Küçük Bir Yanıkta İlk Dakikalarda Ne Yapılmalı?

Yanıkta ilk ve en önemli adım, yanan bölgeyi soğutmaktır. Yanık bölge, oda sıcaklığındaki ya da hafif serin akan su altında genel olarak kabul edildiği üzere en az on ila yirmi dakika tutulmalıdır. Bu işlem ağrıyı azaltır ve ısının derin dokulara ilerlemesini sınırlar.

Soğutma için buz ya da buzlu su kullanılmamalıdır; aşırı soğuk, zarar görmüş dokuya ek hasar verebilir. Özellikle çocuklarda ve yaşlılarda geniş bir alan uzun süre soğutulurken vücudun üşümemesine dikkat edilmelidir. Küçük bir yanıkta ilk bakım şu sırayla yapılabilir:

1. Yanmaya neden olan kaynaktan uzaklaşın, sıcak sıvı emmiş giysiyi çıkarın.
2. Yanık bölgedeki yüzük, saat ve bileklik gibi takıları şişlik başlamadan çıkarın.
3. Bölgeyi akan serin su altında en az on ila yirmi dakika tutun.
4. Deriye yapışmış kumaşı çekerek koparmayın, etrafından kesin.
5. Yanığı temiz, tüy bırakmayan bir örtüyle ya da streç filmle gevşekçe kapatın.
6. Ağrı devam ederse ne kullanabileceğinizi hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Diş Macunu, Yoğurt ve Benzeri Yöntemler Neden Zararlıdır?

Yanık sonrası evde en sık başvurulan yöntemler arasında diş macunu, yoğurt, tereyağı, salça ya da yumurta akı sürmek yer alır. Bu maddeler cildi bir an serinletiyormuş gibi hissettirse de ısının dışarı çıkmasını engelleyerek hasarın derinleşmesine yol açabilir. Ayrıca yaranın üzerine mikrop taşıyarak enfeksiyon riskini artırırlar.

Bu tür maddeler, hastaneye başvurulduğunda yaranın temizlenmesini de zorlaştırır. Yaranın üzerine sürülen her şeyin acı verici bir işlemle temizlenmesi gerekir ve bu süreçte yanığın derinliğini değerlendirmek güçleşir. Yanık üzerine kesinlikle sürülmemesi gerekenler şunlardır:

• Diş macunu
• Yoğurt, ayran, tereyağı ve diğer yağlar
• Salça, domates, patates ya da yumurta akı
• Kolonya, alkol veya sirke
• Buz ya da doğrudan buzlu su
• Un, kahve telvesi, kül ve benzeri tozlar

Yanıkta Su Toplarsa Ne Yapılmalı?

Su dolu kabarcıklar, ikinci derece yanıklarda görülür ve altındaki iyileşen dokuyu doğal bir örtü gibi korur. Bu nedenle kabarcıkların patlatılmaması ya da üzerindeki derinin soyulmaması önerilir. Kabarcık patlarsa bölge temiz tutulmalı ve üzeri yapışmayan bir örtüyle kapatılmalıdır.

Büyük, gergin ya da hareketi kısıtlayan kabarcıklar ile eklem üzerindeki kabarcıklar mutlaka bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir. Hekimin önerdiği pansumanları evde sürdürmek için evde pansuman ve yara bakımı hizmetimizden yararlanabilir, ulaştığımız ilçeleri hizmet bölgelerimiz sayfasında görebilirsiniz. Yanıkta pansuman sıklığını ve kullanılacak örtüyü hekim belirler.

Küçük Bir Yanık Nasıl İyileşir?

Birinci derece yanıklar genel olarak birkaç gün ile bir hafta içinde iz bırakmadan iyileşir; bu sürede ciltte hafif soyulma görülebilir. Yüzeysel ikinci derece yanıklar ise genellikle birkaç hafta içinde iyileşir ve bölgede bir süre renk farkı kalabilir. İyileşme süresi yanığın büyüklüğüne, yerine ve kişinin genel sağlığına göre değişir.

İyileşme döneminde bölgede kaşıntı sık görülür ve yeni oluşan deri güneşe karşı daha hassastır. Yanık yerinde artan kızarıklık, kötü kokulu akıntı ya da ateş görülürse bu durum enfeksiyon belirtisi olabilir ve hekime başvurmayı gerektirir. İyileşme sürecinde şunlara dikkat edin:

• Yanık bölgeyi temiz ve kuru tutun, örtüyü ıslandığında değiştirin.
• Kaşıntı olsa bile bölgeyi kaşımayın ve kabukları koparmayın.
• Yeni deriyi en az birkaç ay boyunca doğrudan güneşten koruyun.
• Bol sıvı alın ve dengeli beslenin.
• Yanık yerinde değişiklik fark ederseniz hekiminize danışın.

Hangi Yanıklarda Vakit Kaybetmeden Acile Gidilmeli?

Her yanık evde bakımla geçmez. Büyük alanı kaplayan, derin görünen ya da yüz, eller, ayaklar, genital bölge ve büyük eklemler üzerindeki yanıklar acil değerlendirme gerektirir. Elektrik ve kimyasal madde yanıklarında cilt yüzeyindeki görüntü küçük olsa bile iç dokular etkilenmiş olabilir.

Bebekler, küçük çocuklar, yaşlılar ve diyabet gibi kronik hastalığı olanlarda küçük görünen yanıklar da daha dikkatli izlenmelidir. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Kimyasal yanıklarda beklerken bölgeyi bol suyla yıkamaya devam edin:

• Yanık alanının hastanın avuç içinden büyük olması
• Üçüncü derece yanık ya da derinliği belirsiz yanık
• Yüz, boyun, eller, ayaklar, genital bölge veya eklemlerde yanık
• Elektrik, kimyasal madde ya da patlama sonucu oluşan yanık
• Duman soluma, ses kısıklığı veya nefes almada güçlük
• Bebek, yaşlı ya da kronik hastalığı olan kişide su toplayan yanık

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize danışın.