Kan Şekeri Düşmesi (Hipoglisemi) Belirtileri Nelerdir? İlk Yapılacaklar

Hipoglisemi Nedir, Kan Şekeri Kaçın Altında Düşük Sayılır?

Hipoglisemi, kandaki şeker düzeyinin vücudun normal işleyişini sürdüremeyecek kadar düşmesidir. Beyin enerji kaynağı olarak büyük ölçüde şekere ihtiyaç duyduğu için kan şekeri düştüğünde belirtiler kısa sürede ortaya çıkar. Erken fark edilip doğru müdahale edildiğinde çoğu zaman birkaç dakika içinde düzelir. Fark edilmediğinde ise bilinç kaybına kadar ilerleyebileceği için ciddiye alınması gereken bir durumdur.

Genel olarak kabul edilen yaklaşımda, şeker hastalığı olan kişilerde 70 mg/dL altındaki değerler düşük kabul edilir. 54 mg/dL altındaki değerler ise daha ciddi bir düşüşü gösterir ve hızlı müdahale gerektirir. Hekiminiz sizin için farklı bir hedef aralık belirlemiş olabilir; bu durumda onun önerisini esas alın. Evde kullanılan şeker ölçüm cihazı, belirtiler başladığında durumu doğrulamanın en pratik yoludur.

Kan Şekeri Neden Düşer?

Hipoglisemi en sık, insülin veya şekeri düşüren bazı ilaçları kullanan diyabet hastalarında görülür. İlacın etkisiyle alınan besin ve yapılan hareket arasındaki denge bozulduğunda kan şekeri beklenenden fazla düşebilir. Diyabeti olmayan kişilerde ise hipoglisemi daha nadirdir ve nedeninin hekim tarafından araştırılması gerekir. Bu nedenle tekrarlayan belirtiler hiçbir zaman geçiştirilmemelidir.

Günlük hayattaki küçük değişiklikler bile kan şekerini etkileyebilir. Özellikle yaşlılarda iştahsızlık, ishal ya da kusma gibi durumlar riskin arttığı dönemlerdir. Ramazan ayında oruç tutmak, uzun yolculuklar ve bayram ziyaretleri gibi düzenin değiştiği zamanlarda da daha dikkatli olmak gerekir. Şeker düşmesine yol açabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Öğün atlamak, geciktirmek veya her zamankinden az yemek
• İlacın hekimin önerdiğinden fazla ya da yanlış zamanda alınması
• Plansız veya her zamankinden uzun süren fiziksel aktivite
• Aç karnına alkol tüketmek
• Kusma, ishal veya iştahsızlığa yol açan hastalıklar
• Böbrek işlevlerinin bozulması

Şeker Düşmesinin Belirtileri Nelerdir?

Kan şekeri düşmeye başladığında vücut bir alarm tepkisi verir; titreme, terleme ve çarpıntı bu tepkinin işaretleridir. Düşüş sürerse beyin yeterli enerji alamaz ve dikkat, konuşma ve davranışlarda değişiklikler başlar. Bu belirtiler zaman zaman sarhoşluk, yorgunluk ya da sinirlilikle karıştırılabilir. Belirtiler her atakta aynı olmayabilir ve gece uykuda da ortaya çıkabilir.

Uzun süredir diyabeti olan bazı kişilerde ve yaşlılarda erken uyarı belirtileri hissedilmeyebilir. Bu durumda kişi düşüşü fark etmeden doğrudan bilinç bulanıklığı yaşayabilir. Bu nedenle risk taşıyan kişilerin yakınlarının da belirtileri tanıması ve ne yapacağını bilmesi önemlidir. Aşağıdaki tablo belirtileri düşüşün derecesine göre genel hatlarıyla özetler.

Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; şüphe varsa mümkünse kan şekeri ölçülmelidir.

Bilinci Açık Kişide Şeker Düşünce İlk Ne Yapılmalı?

Kişinin bilinci açıksa ve yutabiliyorsa amaç, kan şekerini hızlıca yükseltecek bir besin vermektir. Bunun için genel olarak kabul gören yöntem 15-15 kuralıdır: yaklaşık 15 gram hızlı emilen şeker alınır, 15 dakika beklenir ve şeker yeniden ölçülür. Çikolata veya kurabiye gibi yağ içeren yiyecekler şekeri daha yavaş yükselttiği için ilk müdahalede tercih edilmez.

Hızlı emilen şeker için yarım su bardağı meyve suyu veya şekerli içecek, ya da bir yemek kaşığı kadar şeker ya da bal kullanılabilir. Diyabeti olan kişilerin yanında her zaman böyle bir seçenek bulundurması önerilir. Bu sırada kişiyi oturtmak ve yalnız bırakmamak, olası bir düşmenin önüne geçer. Adımlar şu şekildedir:

1. Mümkünse kan şekerini ölçün; ölçemiyorsanız belirtilere göre hareket edin.
2. Yaklaşık 15 gram hızlı emilen şeker verin ve kişiyi oturtun.
3. 15 dakika bekleyin ve kan şekerini yeniden ölçün.
4. Değer hâlâ 70 mg/dL altındaysa aynı adımları tekrarlayın.
5. Şeker düzeldiğinde, bir sonraki öğün uzaksa ekmek veya bisküvi gibi bir ara öğün verin.

Bilinç Bulanıklığı veya Bayılma Varsa Ne Yapılmalı?

Kişi sorulara anlamsız cevaplar veriyor, yutmakta zorlanıyor ya da bilinci giderek bulanıklaşıyorsa durum acildir. Bu tabloda vakit kaybetmeden 112'yi arayın ve görevliye kişinin diyabet hastası olduğunu söyleyin. İki tur şeker verilmesine rağmen düzelme olmuyorsa da beklemeden acil yardım istenmelidir. Bu durumda kişiyi kendi aracınızla hastaneye götürmeye çalışmak yerine ekibin gelmesini beklemek daha güvenlidir.

Bilinci kapalı ya da yutamayan bir kişiye ağızdan yiyecek, içecek veya şeker kesinlikle verilmemelidir; bunlar soluk yoluna kaçarak boğulmaya yol açabilir. Hekiminiz bu tür durumlar için bir acil uygulama önerdiyse ve bunu nasıl yapacağınızı biliyorsanız uygulayabilirsiniz. Kişinin yanından ayrılmamak ve sakin kalmak, ekibe doğru bilgi verebilmeniz için de önemlidir. Ekip gelene kadar şunlara dikkat edin:

• Kişiyi yan yatırın ve baş-boyun hizasını koruyun.
• Ağzına su, yiyecek veya şeker koymayın.
• Nefes alıp almadığını ve yanıt verip vermediğini sürekli kontrol edin.
• Nöbet geçiriyorsa çevresindeki sert ve keskin eşyaları uzaklaştırın.
• Ekip geldiğinde kişinin kullandığı ilaçları ve son öğün saatini bildirin.

Şeker Düştükten Sonra Nelere Dikkat Edilmeli?

Kan şekeri normale döndükten sonra bile kişi bir süre yorgun ve halsiz hissedebilir. Bu dönemde araba kullanmak, merdiven inip çıkmak ya da tek başına kalmak risklidir. Uzun etkili ilaç kullanan kişilerde şeker birkaç saat sonra yeniden düşebileceği için ölçümleri bir süre daha sık yapmak gerekir. Atak gece yaşandıysa sabaha kadar en az bir kez daha ölçüm yapılması önerilir.

Her şeker düşmesinin nedeni üzerinde düşünmek, tekrarını önlemenin ilk adımıdır. Düşüşün saatini, ölçülen değeri, öncesinde yenenleri ve yapılan aktiviteyi bir deftere not edin. Bu notlar, hekiminizin tedavinizi düzenlerken düşüşlerin hangi koşullarda yaşandığını görmesini sağlar. Sık tekrarlayan ya da ağır seyreden düşmeler varsa tedavinizin gözden geçirilmesi için hekiminize başvurun; ilaç dozunu kendiniz değiştirmeyin.

Şeker Düşmesi Nasıl Önlenir?

Hipoglisemiyi önlemenin temeli; öğünleri düzenli yemek, ilaçları hekimin önerdiği şekilde kullanmak ve kan şekerini düzenli ölçmektir. Fiziksel aktivite öncesinde ve sonrasında şekeri kontrol etmek, beklenmedik düşüşlerin önüne geçer. Hastalık dönemlerinde iştah azaldığında ne yapılacağını önceden hekiminizle konuşmanız da faydalıdır. Yaşlılarda iştahın azalması ve öğünlerin küçülmesi de dikkatle izlenmesi gereken bir durumdur.

Düzenli ölçüm yapmakta zorlanan yaşlılar ve yakınları için evde tansiyon ve şeker takibi hizmetimiz pratik bir destek seçeneğidir. Sağlık ekibimiz ölçümleri evde yapar, sonuçları sizinle paylaşır ve dikkat edilecek noktaları anlatır. HbA1c gibi şeker takibinde istenen kan tahlilleri için ise evde kan alma hizmetimizden de kolayca yararlanabilirsiniz.

• Öğün atlamayın; gecikecekseniz yanınızda bir ara öğün bulundurun.
• Yanınızda her zaman hızlı emilen bir şeker kaynağı taşıyın.
• Egzersiz öncesinde ve sonrasında kan şekerinizi ölçün.
• Aile bireylerinize belirtileri ve ilk yapılacakları öğretin.
• Diyabet hastası olduğunuzu gösteren bir kart taşımayı düşünün.

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize danışın.