İçindekiler
- Varis yarası, bacak toplardamarlarındaki basınç artışına bağlı olarak açılan ve geç kapanan bir yaradır.
- En sık ayak bileğinin iç tarafında görülür ve öncesinde ciltte renk değişikliği, kaşıntı ve şişlik olur.
- Bakımın temeli uygun pansuman ile hekimin belirlediği kompresyon tedavisidir.
- İki haftadan uzun süren bacak yaraları mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Varis Yarası (Venöz Ülser) Nedir ve Neden Oluşur?
Varis yarası, bacak toplardamarlarındaki kapakçıkların iyi çalışmaması sonucu kanın bacaklarda göllenmesiyle ortaya çıkan ve uzun süre kapanmayan bir yaradır. Tıp dilinde venöz ülser olarak adlandırılır. Genellikle ayak bileğinin iç tarafında ve baldırın alt bölümünde görülür; küçük bir çizik ya da darbe sonrasında açılıp haftalarca iyileşmeyebilir.
Toplardamarlarda basınç uzun süre yüksek kaldığında bacakta şişlik oluşur ve deri yeterince beslenemez. Zamanla cilt incelir, kurur, rengi koyulaşır ve en ufak darbeye karşı dayanıksız hâle gelir. Bu nedenle varis yarası yalnızca bir cilt sorunu olarak değil, altta yatan dolaşım bozukluğunun bir işareti olarak ele alınmalıdır.
Varis Yarası Kimlerde Daha Sık Görülür?
Varis yarası ileri yaştaki kişilerde daha sık görülse de risk yalnızca yaşla sınırlı değildir. Uzun yıllar ayakta çalışmış olmak, daha önce bacakta pıhtı geçirmiş olmak ve ailede varis öyküsünün bulunması riski artırır. Gün boyu oturan ya da yatan kişilerde baldır kaslarının pompalama etkisi azaldığı için kan dolaşımı daha da yavaşlar.
Risk taşıyan kişilerde bacakların düzenli olarak gözlenmesi, yaranın erken fark edilmesini sağlar. Özellikle akşamları artan bacak şişliği ve ayak bileği çevresindeki renk değişikliği dikkat edilmesi gereken ilk işaretlerdir. Aşağıdaki durumlardan birinin bulunması varis yarası riskini artırabilir:
- Uzun süre ayakta kalmayı ya da oturmayı gerektiren yaşam düzeni
- Daha önce geçirilmiş derin ven trombozu (bacakta pıhtı)
- Belirgin varisler ve ailede varis öyküsü
- Fazla kilo ve hareketsiz yaşam
- Bacaklarda sık sık tekrarlayan şişlik
- Birden fazla gebelik öyküsü
Varis Yarasının Belirtileri Nelerdir?
Varis yarası çoğu zaman birdenbire ortaya çıkmaz; öncesinde bacakta haftalar, hatta aylar süren değişiklikler görülür. Ayak bileği çevresinde kahverengimsi renk değişikliği, kaşıntı, kuruluk ve pul pul dökülme bu dönemin tipik bulgularıdır. Bacakta ağırlık hissi ve akşamları belirginleşen şişlik de sık eşlik eden yakınmalardır.
Yara açıldığında genellikle sığ, kenarları düzensiz ve sulantılı bir görünümdedir. Bacak yukarı kaldırıldığında ağrı ve şişliğin azalması, varis yarasını diğer bacak yaralarından ayırmaya yardımcı olan bir ipucudur. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Ayak bileğinin iç tarafında sığ, düzensiz kenarlı yara
- Yaradan sarımsı ya da şeffaf akıntı gelmesi
- Yara çevresinde kızarıklık, kaşıntı ve egzamaya benzeyen döküntü
- Deride sertleşme ve koyu renkli lekeler
- Bacakta ağırlık, şişlik ve gün sonunda artan ağrı
Varis Yarası Diğer Bacak Yaralarından Nasıl Ayırt Edilir?
Bacakta açılan her yara varis yarası değildir. Atardamar daralmasına bağlı yaralar ve diyabete bağlı ayak yaraları da benzer bölgelerde görülebilir, ancak bakım yaklaşımları birbirinden farklıdır. Örneğin bası uygulayan bandajlar, atardamar dolaşımı yetersiz olan bir bacağa zarar verebilir; bu yüzden yaranın türünü hekimin belirlemesi gerekir.
Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan iki bacak yarası türünü genel hatlarıyla karşılaştırır. Kesin ayrım için muayene ve gerektiğinde damar incelemesi yapılır. Tablodaki bilgiler, hekime ne gözlemlediğinizi anlatırken size yol göstermesi içindir.
| Özellik | Varis yarası (venöz) | Atardamar kaynaklı yara |
|---|---|---|
| Sık görüldüğü yer | Ayak bileğinin iç yüzü, baldırın alt kısmı | Ayak parmakları, topuk, ayak sırtı |
| Yaranın görünümü | Sığ, düzensiz kenarlı, akıntılı | Daha derin, düzgün kenarlı, çoğunlukla kuru |
| Bacak ve ayak | Şiş, ılık, ciltte koyu renk değişikliği | Soğuk, soluk, tüyleri azalmış |
| Ağrının seyri | Bacak yukarı kaldırılınca azalır | Bacak kaldırılınca ya da yürürken artabilir |
Tablo bilgilendirme amaçlıdır; yaranın türünü hekim muayeneyle belirler.
Varis Yarasında Bakım Nasıl Yapılır?
Varis yarasının bakımı iki temel üzerine kuruludur: yaranın uygun şekilde temizlenip örtülmesi ve bacaktaki kan göllenmesinin azaltılması. Pansuman, yaranın akıntı miktarına ve görünümüne göre seçilen malzemelerle yapılır ve yara çevresindeki hassas cilt korunur. Bu süreçte düzenli evde pansuman ve yara bakımı, yaranın gidişatını yakından izlemeyi kolaylaştırır.
Bacaktaki basıncı azaltmak için hekimin uygun gördüğü durumlarda kompresyon çorabı veya bandajı kullanılır. Baskının derecesi, uygulama şekli ve süresi kişiye göre hekim tarafından belirlenir; atardamar dolaşımı değerlendirilmeden kendi başınıza sıkı bandaj uygulamayın. Yara üzerine evde hazırlanan karışımlar, merhemler ya da pudra sürmek de iyileşmeyi geciktirebilir.
Varis yaraları genellikle yavaş iyileşir ve kapanması haftalar, hatta aylar sürebilir. İyileşme hızını en çok, bacaktaki basıncı azaltmaya yönelik önlemlere düzenli uyum etkiler.
Varis Yarası Olan Kişi Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Etmeli?
Yaranın kapanması kadar yeniden açılmasının önlenmesi de önemlidir. Varis yaraları iyileştikten sonra tekrarlama eğilimi gösterebilir; bu nedenle günlük alışkanlıklarda yapılan küçük değişiklikler uzun vadede büyük fark yaratır. Baldır kaslarını çalıştıran hareketler, kanın kalbe doğru pompalanmasına yardımcı olur.
Bu öneriler hem yara açıkken hem de iyileştikten sonra uygulanabilir. Hareketi kısıtlı kişilerde egzersizlerin kapsamını hekim veya fizyoterapistle birlikte belirlemek en doğrusudur. Günlük yaşamda dikkat edilebilecek başlıca noktalar şunlardır:
- Gün içinde birkaç kez bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırarak dinlenin.
- Uzun süre kıpırdamadan ayakta durmaktan ve bacak bacak üstüne atarak oturmaktan kaçının.
- Durumunuz izin veriyorsa kısa ve düzenli yürüyüşler yapın.
- Otururken ayak bileklerinizi sık sık yukarı aşağı hareket ettirin.
- Yara çevresi dışındaki cildi kurumaya karşı nemlendirin.
- Bacaklarınızı sıcak su, soba ve ısıtıcıların doğrudan sıcağından koruyun.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurmak Gerekir?
Bacakta iki haftadan uzun süre kapanmayan her yara bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Yaranın nedeni netleşmeden yapılan uygulamalar iyileşmeyi uzatabilir ve enfeksiyon riskini artırabilir. Diyabeti olan kişilerde bacak ve ayak yaraları daha hızlı ilerleyebileceği için beklemeden muayene önerilir.
Bakım sürerken artan ağrı, kötü koku, yara çevresinde yayılan kızarıklık ve ateş enfeksiyonun habercisi olabilir; ayrıntılar için yara enfeksiyonu belirtileri yazımıza göz atabilirsiniz. Bacakta ani başlayan, tek taraflı şişlik ve ağrı ise pıhtı ihtimali nedeniyle vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir. Pansuman ziyaretlerinin yapıldığı semtleri hizmet bölgelerimiz sayfasında bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Varis yarası kendiliğinden kapanır mı?
Bacaktaki basınç artışı devam ettiği sürece varis yarası çoğu zaman kendiliğinden kapanmaz. Düzenli pansuman ve hekimin önerdiği basınç azaltıcı tedavi iyileşme için gereklidir.
Varis yarası olan kişi duş alabilir mi?
Çoğu durumda duş alınabilir, ancak yaranın nasıl korunacağı ve pansumanın ne zaman yenileneceği sağlık ekibiyle belirlenmelidir. Çok sıcak sudan ve yaranın uzun süre ıslak kalmasından kaçınmak gerekir.
Kompresyon çorabını gece de giymek gerekir mi?
Çorabın gün içinde ne kadar süre giyileceğine hekim karar verir. Genellikle gündüz kullanılır, ancak kişiye özel öneriler farklı olabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize danışın.