B12 ve D Vitamini Eksikliği Belirtileri Nelerdir? Tahlil Nasıl Yapılır?

B12 ve D Vitamini Vücutta Ne İşe Yarar?

B12 vitamini, kırmızı kan hücrelerinin yapımında ve sinir sisteminin sağlıklı çalışmasında görev alır. Vücut bu vitamini kendi üretemez; et, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi hayvansal besinlerden alır. Emilimi için mide ve bağırsakların düzgün çalışması gerekir, bu nedenle yeterli beslenen kişilerde bile eksiklik görülebilir. Vücut B12'yi bir süre depolayabildiği için eksiklik genellikle aylar, hatta yıllar içinde ortaya çıkar.

D vitamini ise kemiklerin ve dişlerin sağlığı için gerekli olan kalsiyumun bağırsaktan emilimine yardımcı olur. Kas gücü ve bağışıklık sistemi üzerinde de etkisi vardır. Besinlerle alınan miktar genellikle sınırlıdır; vücuttaki D vitamininin büyük kısmı, güneş ışığının ciltle teması sonucunda üretilir. Bu yüzden güneşe ne kadar çıkıldığı, D vitamini düzeyini doğrudan etkileyen en önemli etkenlerden biridir.

B12 Vitamini Eksikliği Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?

B12 eksikliği çoğu zaman yavaş gelişir ve ilk belirtiler kolayca gözden kaçar. Sürekli yorgunluk, halsizlik ve dikkat dağınıklığı, yoğun iş temposuna ya da yaşa bağlanıp önemsenmeyebilir. Eksiklik uzun sürdüğünde kansızlık gelişebilir ve sinirlerle ilgili şikâyetler belirginleşir. Yaşlılarda unutkanlık ve keyifsizlik gibi belirtiler de yanlışlıkla yaşlanmanın doğal bir sonucu sanılabilir.

Sinir sistemiyle ilgili belirtiler özellikle önemlidir, çünkü tedavi geciktiğinde bazı hasarlar kalıcı olabilir. El ve ayaklarda karıncalanma ya da yürürken dengesizlik fark ediyorsanız bunu bir sonraki muayenenizde hekiminize mutlaka söyleyin. Belirtilerin ne zaman başladığını ve nasıl değiştiğini not etmek, değerlendirmeyi kolaylaştırır. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Geçmeyen yorgunluk, halsizlik ve çabuk yorulma
• Ciltte solukluk, nefes darlığı veya çarpıntı
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
• Unutkanlık, dikkat eksikliği ve keyifsizlik
• Dilde kızarıklık, yanma ya da ağız içinde yaralar
• Yürürken dengesizlik hissi

D Vitamini Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

D vitamini eksikliği hafif düzeydeyken çoğu zaman belirti vermez ve rutin bir tahlilde tesadüfen fark edilir. Eksiklik derinleştikçe kas ve kemiklerle ilgili şikâyetler öne çıkar. Bu belirtiler başka pek çok durumda da görülebildiği için tek başına tanı koydurmaz. Uzun süren eksiklik, kemiklerin yumuşamasına ve zamanla kemik erimesinin ilerlemesine katkıda bulunabilir.

Yaşlılarda D vitamini eksikliği, kas gücünün azalmasıyla birlikte düşme riskini artırabilir. Kemiklerin zayıflaması da bu düşmelerin kalça veya bilek kırığıyla sonuçlanma ihtimalini belirgin şekilde yükseltir. Bu nedenle evden az çıkan yaşlı yakınlarınızda bu şikâyetleri fark ettiğinizde durumu çekinmeden hekimle paylaşmanız önemlidir. Aşağıdaki şikâyetler sürüyorsa tahlil yaptırmak için hekiminize danışabilirsiniz:

• Kemiklerde, özellikle bel ve bacaklarda yaygın ağrı
• Kas güçsüzlüğü, kramp ve merdiven çıkarken zorlanma
• Sık hastalanma ve uzun süren yorgunluk
• Keyifsizlik ve isteksizlik hâli
• Yaşlılarda sık düşme ve denge sorunları

Vitamin Eksikliği Kimlerde Daha Sık Görülür?

B12 eksikliği; ileri yaştaki kişilerde, hayvansal gıda tüketmeyenlerde ve mide ya da bağırsak ameliyatı geçirenlerde daha sık görülür. Mide asidini azaltan ilaçları veya şeker hastalığında kullanılan bazı ilaçları uzun süre kullananlarda da emilim azalabilir. Bu nedenle düzenli ilaç kullanan kişilerin vitamin düzeyini hekimleriyle birlikte takip etmesi önerilir.

D vitamini eksikliği ise güneşe az çıkan, evden uzun süre çıkamayan ve yatağa bağımlı kişilerde oldukça yaygındır. Kapalı giyinenler, koyu tenli kişiler, fazla kilolu olanlar ve böbrek ya da karaciğer hastalığı bulunanlar da risk altındadır. Kış aylarında güneş ışığının azalması, sağlıklı kişilerde bile düzeylerin düşmesine yol açabilir.

Vitamin Eksikliği Hangi Tahlillerle Anlaşılır?

Her iki vitaminin düzeyi de koldan alınan basit bir kan örneğiyle ölçülür. Hekim, şikâyetlere göre bu testlerin yanına tam kan sayımı veya başka tetkikler de ekleyebilir. B12 düzeyi sınırda çıktığında, eksikliğin gerçekten dokulara yansıyıp yansımadığını anlamak için ek testler istenebilir. Tüm bu testler çoğu zaman aynı kan örneğinden çalışılabildiği için tek bir kan alımı yeterli olur.

Tahlil öncesi hazırlık, istenen testlerin tamamına göre belirlenir. Vitamin testleri çoğu zaman şeker veya kolesterol gibi açlık gerektiren tetkiklerle birlikte istendiği için sabah aç karnına kan verilmesi pratik bir çözümdür. Kullandığınız vitamin takviyelerini de kan vermeden önce hekiminize bildirin. Hazırlıkla ilgili ayrıntıları kan tahlili öncesi açlık süresi yazımızda bulabilirsiniz.

Hangi testlerin isteneceğine hekim karar verir; tablo bilgilendirme amaçlıdır.

Tahlil Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?

Sonuç kâğıdında her testin yanında laboratuvarın kullandığı referans aralığı yazar. Bu aralıklar ölçüm yöntemine göre laboratuvardan laboratuvara değişebilir. D vitamini için genel olarak kabul edilen yaklaşımda 20 ng/mL altı eksiklik, 20 ile 30 ng/mL arası ise yetersizlik olarak değerlendirilir. Bu sınırlar kılavuzlara göre küçük farklılıklar gösterebilir ve kişinin durumuna göre yorumlanır.

B12 için de alt sınıra yakın değerler, belirtilerle birlikte ele alındığında anlam kazanır. Tek bir değer tek başına tanı koydurmaz; hekim sonuçları şikâyetlerinizle ve diğer tahlillerle birlikte yorumlar. Eksiklik saptanırsa nedenin araştırılması, takviyenin şekli ve süresi gibi kararları hekiminiz verir. Tedavi sürecinde düzeylerin yeniden ölçülmesi, takviyenin işe yarayıp yaramadığını gösterir.

Vitamin Tahlili İçin Hastaneye Gitmek Gerekir mi?

Vitamin eksikliği takibinde tahlilin belirli aralıklarla tekrarlanması gerekebilir. Hareket kısıtlılığı olan yaşlılar ve yatağa bağımlı hastalar için her kontrolde hastaneye gitmek hem yorucu hem de zaman alıcıdır. Üstelik bu hastalar, güneşe yeterince çıkamadıkları için D vitamini eksikliği açısından en riskli grup içinde yer alır. Bu nedenle takibin aksamadan sürdürülmesi ayrıca önem taşır.

Bu durumda kan örneği ev ortamında da alınabilir. Evde kan alma hizmetimizde sağlık ekibimiz örneği kapınızda alır ve uygun koşullarda laboratuvara ulaştırır. Böylece hasta yorulmadan, sıra beklemeden ve kendi evinin rahatlığında tahlilini yaptırabilir; yakınlarının iş gününü ayarlamasına da gerek kalmaz. Size en yakın ekibi görmek için hizmet verdiğimiz bölgelere göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize danışın.