Bakım Veren Yorgunluğu Nedir? Hasta Yakınları İçin Baş Etme Yolları

Bakım Veren Yorgunluğu Nedir?

Bakım veren yorgunluğu, uzun süre hasta, yaşlı ya da engelli bir yakınının bakımını üstlenen kişide ortaya çıkan bedensel, duygusal ve zihinsel tükenmişlik halidir. Bakım verme çoğu zaman sevgiyle başlanan bir sorumluluktur; ancak aylar ve yıllar boyunca dinlenmeden sürdürüldüğünde kişinin kendi sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu yük çoğu zaman eşlerin ya da yetişkin çocukların omzunda, iş ve aile sorumluluklarıyla birlikte taşınır.

Bu durum bir zayıflık ya da yetersizlik göstergesi değildir. Ağır bir yükü uzun süre taşıyan herkes yorulabilir. Yorgunluğun erken fark edilmesi, hem bakım veren kişinin kendi sağlığını korumasına hem de bakım alan kişiye daha nitelikli destek verilmesine yardımcı olur. Bu nedenle kendi sağlığınızla ilgilenmek, bakımın ayrılmaz bir parçasıdır.

Bakım Veren Yorgunluğunun Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle yavaş yavaş ortaya çıkar ve kişi çoğu zaman bunları günlük koşuşturmanın doğal bir sonucu sanır. Oysa sürekli yorgunluk, uykusuzluk ya da öfke patlamaları vücudun ve zihnin artık dinlenmeye ihtiyaç duyduğunu gösteren işaretlerdir. Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir; bazıları bedensel, bazıları ise duygusal olarak kendini gösterir.

Aşağıdaki belirtilerden birkaçını bir süredir yaşıyorsanız, yükünüzü hafifletmenin yollarını düşünmenin zamanı gelmiş olabilir. Bu belirtileri görmezden gelmek, zamanla hem sizin sağlığınızı hem de verdiğiniz bakımın niteliğini olumsuz etkileyebilir. Çevrenizdekilerin sizdeki değişikliklere dair söylediklerini de önemseyin. Bu belirtileri kendinizde fark etmek, durumu değiştirmek için atılacak ilk adımdır:

• Dinlenmekle geçmeyen sürekli yorgunluk
• Uyku sorunları veya sabahları dinlenmemiş uyanma
• Sabırsızlık, kolay sinirlenme ya da sık ağlama isteği
• Arkadaşlardan ve eskiden keyif alınan etkinliklerden uzaklaşma
• İştahta belirgin değişiklik
• Baş ağrısı, kas ağrıları ve sık hastalanma
• Kendi sağlık kontrollerini sürekli ertelemek

Hasta Yakınları Neden Bu Kadar Yorulur?

Bakım vermek yalnızca bedensel bir iş değildir. Hastayı çevirmek, yıkamak ve beslemek gibi görevlerin yanında ilaç saatlerini takip etmek, hekim randevularını ayarlamak ve hastanın ruh halini gözetmek de sürekli bir dikkat gerektirir. Gece uykusunun bölünmesi ise toparlanmayı daha da zorlaştırır. Üstelik bu görevlerin çoğu her gün, hafta sonu ya da tatil olmadan tekrarlanır.

Bunlara çoğu zaman iş, çocuklar ve ev sorumlulukları da eklenir. Sevdiği birinin zamanla güçten düşmesini izlemek de ayrı bir duygusal yüktür. Birçok bakım veren, yükün tamamını tek başına taşıması gerektiğine inanır ve yardım istemeyi suçluluk duygusuyla erteler. Oysa yükü paylaşmak hem bakım verenin hem de bakım alan kişinin yararınadır.

Yardım İstemek Neden Normaldir?

Yardım istemek, bakım verdiğiniz kişiyi ihmal ettiğiniz anlamına gelmez. Tam tersine, dinlenmiş ve sağlıklı bir bakım veren, hastasına daha sabırlı ve dikkatli bir destek sunabilir. Uzun soluklu bir bakım sürecinde yükü paylaşmak, sürdürülebilirliğin en önemli koşuludur. Kendi sağlığını koruyan bir bakım veren, bu sorumluluğu çok daha uzun süre taşıyabilir.

Aile bireylerinden, komşulardan ya da arkadaşlardan somut bir konuda destek istemek çoğu zaman sanıldığından daha kolay karşılık bulur. Pansuman, enjeksiyon veya kan alma gibi sağlık uygulamaları için profesyonel destek almak da yükünüzü hafifletir. Bu tür uygulamalar için evde sağlık hizmetlerimize göz atabilirsiniz.

Günlük Hayatta Baş Etmek İçin Neler Yapılabilir?

Bakım yükünü tamamen ortadan kaldırmak her zaman mümkün olmasa da küçük değişiklikler bile büyük fark yaratabilir. Gün içinde kısa da olsa kendinize ait anlar yaratmak, temel ihtiyaçlarınızı ihmal etmemek ve gerçekçi beklentiler belirlemek tükenmişliği önlemeye yardımcı olur. Kendinize zaman ayırmak, bakım verdiğiniz kişiden uzaklaşmak değil, ona daha uzun süre destek olabilmek için güç toplamaktır.

Her şeyi kusursuz yapmak zorunda olmadığınızı hatırlamak da önemlidir. Bazı işlerin ertelenmesi ya da başkası tarafından farklı bir şekilde yapılması sorun değildir. Yapılacak işleri önem sırasına koymak ve her gün yalnızca gerçekten gerekli olanlara odaklanmak, gününüzü daha gerçekçi planlamanıza yardımcı olur. Günlük hayatınızda şu önerileri uygulamayı deneyebilirsiniz:

• Günde en az kısa bir süreyi yalnızca kendinize ayırın.
• Düzenli öğün yemeye ve yeterli su içmeye özen gösterin.
• Uyku düzeninizi korumak için gece görevlerini paylaşın.
• Kısa yürüyüşler veya hafif egzersizlerle hareket edin.
• Duygularınızı güvendiğiniz biriyle paylaşın.
• Kendi hekim kontrollerinizi ertelemeyin.

Aile İçinde Görev Paylaşımı Nasıl Planlanır?

Görevler net olarak paylaşılmadığında yük genellikle en yakında yaşayan ya da en çok vakti olduğu düşünülen kişinin üzerinde kalır. Ailece bir araya gelip yapılması gerekenleri listelemek ve her görevi bir kişiye atamak, hem yükü dengeler hem de olası kırgınlıkların önüne geçer.

Uzakta yaşayan aile bireyleri de randevu takibi, alışveriş siparişi ya da evrak işleri gibi görevleri üstlenerek destek olabilir. Aşağıdaki tablo, örnek bir haftalık paylaşım planıdır; kendi ailenizin koşullarına göre uyarlayabilirsiniz. Planı birkaç haftada bir gözden geçirip ihtiyaçlara göre güncellemek, yükün yeniden tek bir kişide toplanmasını önler.

Plan örnek niteliğindedir; görevler ailenin ve hastanın ihtiyaçlarına göre düzenlenmelidir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Yorgunluk, mutsuzluk veya kaygı haftalarca sürüyor ve günlük işlerinizi yapmanızı zorlaştırıyorsa bir sağlık profesyoneline başvurmanız önerilir. Aile hekiminiz ya da bir ruh sağlığı uzmanı, yaşadıklarınızı değerlendirerek size uygun destek yollarını gösterebilir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Hastanın sağlık uygulamalarında profesyonel destek almak da yükü hafifletmenin önemli bir yoludur. Hizmet verdiğimiz bölgelerde sağlık ekibimiz pansuman, serum ve kan alma gibi uygulamaları evde gerçekleştirir. Böylece siz de bakımın diğer yönlerine ve kendinize daha fazla zaman ayırabilirsiniz. Ziyarete nasıl hazırlanacağınızı hasta rehberimizde bulabilirsiniz.

• Belirtiler iki haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Uyku ve iştah düzeniniz belirgin biçimde bozulduysa
• Hastaya karşı sabrınızı sık sık kaybettiğinizi fark ediyorsanız
• Umutsuzluk ya da çaresizlik duyguları ağır basıyorsa

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için hekiminize danışın.